Alimenty na dzieci
Sytuacja, w której pojawia się potrzeba ustalenia alimentów zwykle nie jest przyjemna. Niemniej jednak dla niektórych to konieczność, w zakresie której muszą się zorientować. Gdzie złożyć pozew? Co w nim zawrzeć? Jaką formę mogą przyjąć alimenty i jak długo należy je płacić? Oto mała ściągawka.
 
 
Kto komu?
 
Alimenty mogą być przyznane w przeróżnych sytuacjach życiowych. Pobierane są przez byłych małżonków, rodziców, rodzeństwo, ale przede wszystkim przez dzieci. Kwestia przyznania, należności i określenia to zawiłe tematy, w których jednak można się rozeznać bez konieczności zdobycia dyplomu z prawa. Oto co należy wiedzieć w temacie alimentów na dziecko…
 
Podstawą prawną, która reguluje zakres i zasady świadczeń alimentacyjnych jest ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wraz z kolejnymi nowelizacjami (ostatnia z dnia 1.02.2013 r.). Z kolei zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego określono w Dziale III – „Obowiązek alimentacyjny” (od art. 128 do 144).
 
Najczęściej alimenty na dziecko płacone są przez jego rodziców, którzy zobowiązani są do zapewnienia mu utrzymania na odpowiednim poziomie. Dzieci w wieku do 18 roku życia uprawnione są do pobierania alimentów bez względu na okoliczności, w jakich się znalazły, natomiast te pełnoletnie w sytuacji, w której nie są w stanie utrzymać się samodzielnie i żyją w niedostatku.  Niedostatek oznacza w tym przypadku moment życia, w którym osoba nie posiada własnych środków utrzymania niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych potrzeb. 
 
Czasem obowiązkiem alimentacyjnym obłożeni są dziadkowie dziecka lub jego rodzeństwo. Dzieje się tak wtedy, kiedy rodzic zobowiązany do płacenia alimentów nie może tego robić, np. z powodu śmierci. Wówczas do świadczeń alimentacyjnych zobowiązani są jego rodzice, czyli dziadkowie dziecka.
 
 
Uzyskanie alimentów
 
Alimenty można uzyskać w dwojaki sposób:
·         poprzez wniosek o przyznanie alimentów jako element pozwu o rozwód,
·         poprzez pozew o ustalenie alimentów, wniesiony w sytuacji, kiedy jedno z rodziców uchyla się od dobrowolnego płacenia.
 
Pozew o alimenty składa się w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego lub w okręgu miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów, czyli dziecka. Wybór należy do powoda. Nie ma znaczenia fakt, że rodzic, na którego chce się nałożyć obowiązek alimentacyjny mieszka za granicą.
 
Prawidłowo napisany pozew musi zawierać kilka elementów:
 
·         wskazanie powoda - osoba dochodząca alimentów w imieniu małoletniego dziecka musi wskazać, że powodem jest dziecko, a nie ona sama.
 
·         zapis określający pozwanego – jego imię i nazwisko oraz adres zamieszkania.
 
·         żądanie o zasądzenie przez sąd określonej kwoty alimentów płatnych miesięcznie.
 
·         wyznaczenie daty, od której alimenty mają być płacone regularnie.
 
W uzasadnieniu pozwu o alimenty trzeba zawrzeć informacje o tym, że pozwany ma możliwości zarobkowe i majątkowe pozwalające mu ponieść koszty obowiązku alimentacyjnego. Należy to poprzeć dowodami, np. odpowiednimi dokumentami wymienionymi w spisie załączników. Na koniec nie można zapomnieć o własnoręcznym podpisaniu pozwu.
 
Podstawą do ustalenia zakresu obowiązku alimentacyjnego są „usprawiedliwione potrzeby” dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanego rodzica. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę rzeczywiste i realne potrzeby dziecka (np. opłata za przedszkole, koszty żywienia i pielęgnacji, ewentualne leczenie), podczas gdy te drugoplanowe będą raczej zignorowane (np. wyjazd na Kretę dwa razy w roku).
 
Roszczenia alimentacyjne przedawniają się po trzech latach. Innymi słowy, można ubiegać się o alimenty bieżące, jak i zaległe za okres trzech ostatnich lat.
 
Strona, która dochodzi alimentów przed sądem, jest zwolniona z opłat sądowych. Dodatkowo, jeżeli nie ma ona możliwości finansowych, by pokryć koszty profesjonalnego pełnomocnika, może zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu.
 
 
Forma
 
Alimenty zwykle mają formę świadczeń pieniężnych, jednak występują również w formie niepieniężnej. Świadczenie alimentacyjne ma zapewnić uprawnionemu bieżące środków utrzymania, ale i wychowania. Chodzi tu o szeroko rozumiany wymiar duchowy czy psychologiczny, polegający na obopólnych staraniach rodziców o dobre wychowanie dziecka.
 
 
Wysokość
 
W teorii wysokość alimentów ustalana jest pomiędzy rodzicami na drodze porozumienia. W praktyce częściej decyduje o tym sąd, który kieruje się dwoma wspomnianymi już kryteriami:
 
·         usprawiedliwione potrzeby dziecka
·         zarobkowe i majątkowe możliwości rodzica
Punkt pierwszy rozpatruje się zawsze na podstawie indywidualnego przypadku. Należy wziąć pod uwagę stan zdrowia malca, potrzeby związane z edukacją, żywieniem, pielęgnacją, ale również zainteresowania dziecka oraz sposób spędzania wolnego czasu.
 
Treść artykułu 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa, że orzeczenie o alimentach nie ma charakteru stałego i ostatecznego. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia nowych okoliczności można wnioskować o powiększenie, jak i pomniejszenie wysokości alimentów. Powiększenia można żądać w sytuacji kiedy zwiększyły się potrzeby dziecka (np. zaczęło bardziej chorować, zwiększyły się koszty edukacji i codziennego życia itp.) oraz gdy wzrosły możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego (np. lepsza praca, uzyskanie dodatkowych źródeł dochodu). Z kolei żądanie o zmniejszenie wysokości alimentów może wnieść rodzic świadczący alimenty, któremu pogorszyła się sytuacja finansowa, np. gdy stracił pracę. W szczególnych przypadkach można nawet zawiesić obowiązek alimentacyjny.
 

Termin
 
Nie ma ścisłego terminu końcowego, w którym zobowiązany przestaje płacić alimenty. Nawet jeśli dziecko osiągnęło pełnoletniość, a nawet wtedy kiedy zakończyło edukację może pobierać świadczenia alimentacyjne. Należą się one tak długo, jak długo nie będzie samodzielne. Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa to jasno – obowiązek alimentacyjny wygasa z chwilą, gdy dziecko własną pracą zarabia na swoje utrzymanie. Nie oznacza to jednak, że dziecko w nieskończoność może utrzymywać taki stan rzeczy. Zanim osiągnie pełnoletniość, alimenty należą mu się bez względu na wszelkie okoliczności. Jednak gdy ją osiągnie, to tylko w sytuacji, kiedy żyje w niedostatku i mimo prób i starań nie może stać się samowystarczalne, np. kiedy po zakończonych studiach aktywnie szuka pracy, jednak nie znajduje zatrudnienia.
 
Są też takie sytuacje, w których obowiązek alimentacyjny nie wygasa nigdy. Dzieje się tak kiedy dziecko cierpi na ciężką chorobę lub kalectwo, które uniemożliwia mu podjęcie pracy, z której będzie w stanie się utrzymać. Nawet gdy wstąpi w związek małżeński sprawa nie może zostać uznana za zamkniętą. Wówczas obowiązek alimentacyjny przechodzi na małżonka. Jeśli jednak i on nie jest w stanie mu podołać, zobowiązany jest znowu rodzic.
 
 
Ustanie obowiązku
 
Są sytuacje, w których rodzic zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych może się od nich uchylić. Dzieje się tak gdy pełnoletnie dziecko nie przykłada się nauki, zaniedbuje studia lub przeciąga czas nauki czy niechętnie szuka pracy, a także gdy obowiązek alimentacyjny wiąże się z nadmiernym  uszczerbkiem dla rodzica. Nie ma jednolitych kryteriów definiujących pojęcie „nadmiernego uszczerbku” i zazwyczaj tylko sąd może to ocenić.
 
Można też starać się o zawieszenie alimentów w momencie, gdy dziecko wejdzie w posiadanie majątku wystarczającego na pokrycie kosztów jego utrzymania, np. spadek po rodzinie.
 
Uchylenie obowiązku alimentacyjnego może nastąpić jedynie w wyniku decyzji sądu. Aby ją uzyskać należy złożyć odpowiedni pozew do sądu rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Trzeba w nim wykazać, że obowiązek ustał i uzasadnić dlaczego tak się stało.
 
 
Alimenty a podatki
 
Świadczenia alimentacyjne wypłacane na rzecz dziecka nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Rozliczenia należy dokonać tylko wtedy, gdy otrzymywane kwoty nie zostały zwolnione z opodatkowania. Zwolnione są alimenty:
 
·         na rzecz dzieci w wieku do 25 lat,
·         na rzecz dzieci (bez względu na wiek), które zgodnie z odrębnymi przepisami pobierają zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
·         na rzecz dzieci (bez względu na wiek), w wysokości nieprzekraczającej 700 zł miesięcznie.
 
W dwóch pierwszych przypadkach nie ma znaczenia czy alimenty zostały zasądzone przez sąd czy zostały określone przez ugodę pozasądową (tzw. alimenty umowne).
 
Alimentów wypłacanych na dziecko w wieku do 18 lat, nie trzeba wyszczególniać w rocznym zeznaniu podatkowym rodzica/opiekuna. Kwoty te nie wpływają ani na stawkę, ani na kwotę podatku tych osób.
 
 
Problemy
 
Niepłacenie alimentów to w Polsce przestępstwo, za które grozi nawet do dwóch lat więzienia. Prawda jest jednak taka, że za kraty trafiają nieliczni. Dzieje się tak dlatego, że oskarżony nie może być ktoś, kto płaci, tyle że mniejszą kwotę niż została zasądzona. Usprawiedliwiającym powodem jest to, że go nie stać na więcej. Brakującej kwoty można dochodzić na drodze postępowania egzekucyjnego.
 
 Niestety polska lista dłużników alimentacyjnych jest długa, a przeciętny dług każdego z nich przekracza 20 tys. Istnieje kilka metod dyscyplinowania dłużników, wśród których jest nawet groźba pozbawienia prawa jazdy. Ściganie delikwenta następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu wypłacającego świadczenia rodzinne lub zaliczki alimentacyjne. Prokurator ani policja nie ścigają alimenciarzy z urzędu.
 
Kodeks pracy ściśle reguluje zasady zajęcia comiesięcznej wypłaty przez komornika. Może się to odbyć maksymalnie do wysokości 3/5 pensji netto, przy czym nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności z tytułu udziału w zysku firmy podlegają egzekucji do pełnej wysokości. W przypadku alimentów nie istnieje kwota wolna od potrąceń. Oznacza to, że nawet gdy dłużnik zarabia najniższą pensję krajową, wówczas wysokość potrącenia to nadal maksymalnie trzy piąte.